Sosyal bilimlerde ödev yazmak, sınıf düzeyine göre çok farklı beklentiler barındırır. Lisans öğrencisinden beklenen ile doktora adayından beklenen arasında derin bir uçurum vardır.
Bu yazıda lisans, yüksek lisans ve doktora seviyelerinde ödev yazımının nasıl ele alınması gerektiğini, giriş bölümünden gelişme ve sonuca kadar her aşamayı pratik örnekler ve İngilizce cümle kalıplarıyla inceliyoruz.
Doğru bir yapıya ve kaynak kullanımına sahip bir ödev, akademik gelişiminizi hızlandırır. Sık yapılan hatalardan kaçınmak ise çoğu zaman yalnızca birkaç temel ilkeyi özümsemekten geçer.
Tıpkı tez yazımında olduğu gibi, ödevde de ilk adım konu ve araştırma sorusunu belirlemektir. Bazı derslerde soru listesi verilir; bazılarında ise konu ve soruyu kendiniz oluşturursunuz. Her iki durumda da derste ilginizi çeken bir konu üzerinden analitik bir soru türetmek temel yaklaşımdır.
"Neden", "nasıl" veya "ne ölçüde" gibi ifadeler içeren sorular analitik yapıya en uygundur. Soru geniş kapsamlı olabileceği gibi belirli bir vakaya odaklanabilir de. Örneğin "Dijital diplomasi dış politikayı ne ölçüde etkilemektedir?" genel bir soru iken "1 Mart 2003 Tezkeresi neden TBMM'de reddedilmiştir?" özgün ve dar kapsamlı bir soru örneğidir.
Soruyu belirledikten sonra doğrudan konunuzla ve sorunuzla ilgili akademik kaynakları derlemeniz gerekir. Bu kaynak listesi, tezdeki literatür taramasına paralel bir işlev görür: Sorunuza akademik literatürde ne tür yanıtlar verilmiş, bunu araştırmak esastır.
Örnek olarak 3.000 kelimelik bir ödev düşünüldüğünde genel bir dağılım şöyle olabilir: Giriş yaklaşık 500 kelime, gelişme bölümü yaklaşık 2.000 kelime, sonuç yaklaşık 500 kelime ve kaynakça kelime sınırının dışında tutulur. Bu oranlar ödevin uzunluğuna göre esneyebilir ancak genel ilke, gelişme bölümünün ağırlıklı yer tutmasıdır.
Her bölümün kendine özgü amacı ve yazım mantığı vardır. Giriş okuyucuyu hazırlar, gelişme argümanları tartışır, sonuç soruya yanıt verir. Bu üçlü yapıyı net tutmak ödevin anlaşılırlığını doğrudan etkiler.
Ödevin giriş bölümü, araştırma sorusuyla açılır ve konunun neden önemli olduğu kısaca vurgulanır. Ardından sonraki bölümlerde neler tartışılacağını bir paragrafta özetlemeniz beklenir. Bu yapı hem okuyucuya yol haritası sunar hem de akademik yazımın genel pratiğiyle örtüşür.
İngilizce ödev yazanlar için bölüm tanıtımını şu kalıplarla kurabilirsiniz:
İngilizce Başlangıç Kalıpları:
This essay aims/seeks to offer/extend a valid/plausible answer/explanation to the question of why...
The outline of the essay is as follows... First, it will discuss… Second, it will scrutinize… Finally…
This essay discusses how the Covid-19 pandemic altered/shifted/transformed World politics/international relations/Turkish foreign policy.
Girişin sonunda sorunuza ödevin ne yanıt verdiğini de kısaca belirtebilirsiniz. "Literatür tartışmaları ve ampirik veriler ışığında, ilgili soruya yönelik şu yanıtın diğerlerine kıyasla daha açıklayıcı olduğu görülmektedir" biçiminde bir cümle hem girişi toparlı bitirir hem de sonuç bölümüyle köprü kurar. Yine de girişi en son yazmak en sağlıklı yaklaşımdır; bitmiş bir eseri tanıtmak çok daha tutarlı bir giriş bölümü ortaya çıkarır.
Gelişme bölümünün derinliği, ödevin yazıldığı akademik düzeye göre farklılık gösterir. Lisans ve yüksek lisans ödevlerinde gelişme bölümünün temel amacı, araştırma sorusuna literatürde verilen yanıtları karşılaştırmalı biçimde incelemektir. Sorunuza kaç farklı yanıt verilmiş, hangi yanıt daha sık öne çıkmış — bunların fotoğrafını çekmek beklenir.
Doktora ödevlerinde ise yalnızca literatür tartışmak yeterli değildir. Teorinin bir vakaya uyarlanması ve literatürdeki argümanları test eden ampirik bir uygulama da beklenir. Örneğin, dijital diplomasinin etkinliğini araştıran bir doktora öğrencisi, Dışişleri Bakanlığı'nın belirli yıllar arasındaki Türkçe ve İngilizce paylaşımlarını karşılaştırmalı inceleyip literatürdeki kategorilere göre tasnifleyerek bir etkinlik analizi yapabilir.
Ödevde hangi kaynakların kullanılacağını bilmek, nitelikli bir çalışma için kritiktir. Hakemli dergi makaleleri, akademik kitaplar ve kitap bölümleri ile üniversitelerin çalışma kağıtları (working paper) akademik kaynak olarak kabul edilir. Henüz yayınlanmamış yüksek lisans ve doktora tezleri bu kategoriye dahil edilmez.
Gazete haberleri ve köşe yazıları ampirik veri olarak kullanılabilir; ancak bunlar akademik kaynak sayılmaz. Academia.edu ve ResearchGate gibi platformlarda yayınlanan yazıların akademik statüsü belirsiz olabilir. Google Scholar, JSTOR ve üniversite kütüphanelerinin arama motorları güvenilir kaynaklara ulaşmak için en elverişli araçlardır.
Sonuç bölümü, ödevinizin araştırma sorusuna yanıt verdiği bölümdür. Çalışmanın sorusunu ve literatürde tespit ettiğiniz yanıtları kısaca hatırlatarak başlayın. Ardından analiz sürecinizde hangi yanıt ya da yanıtların diğerlerine kıyasla daha açıklayıcı olduğunu somut örnek ve kanıtlarla tartışın. Literatürdeki boşluğu fark edip alternatif bir açıklama geliştirenler bu tartışmayı sonuç bölümünde örneklendirerek sunarlar.
Ödevde doğrudan alıntıdan mümkün olduğunca kaçınmak gerekir. Bir ifadeyi başka cümleyle karşılamak gerçekten mümkün değilse o zaman alıntı yapılabilir; bunun dışında argümanlar kendi cümlelerinizle tartışılmalıdır. Atıf gösteriminde sık yapılan bir hata, birden fazla cümle boyunca aynı kaynağı kullanırken yalnızca son cümleye referans eklemektir. Doğrusu, bir kaynağın fikirlerini kaç cümle üzerinden tartışıyorsanız her cümleye ayrı ayrı referans göstermenizdir. Aynı sayfaya tekrar atıf yapılacaksa İngilizce'de "Ibid.", Türkçe'de ise "A.g.e." kısaltması kullanılır.
Lisans ödevleri, soruya yönelik literatürdeki yanıtları anlamayı ve bunları karşılaştırmalı biçimde aktarabilmeyi ölçer. Yüksek lisans bu beklentiyi bir adım öteye taşır: Literatürdeki yanıtları eleştirel gözle değerlendirmek ve boşlukları fark edebilmek beklenir. Doktora ise teorik çerçeveyi ampirik verilerle test eden, özgün bir analiz ortaya koyabilen çalışmalar gerektirir.
Bu farkı gözetmek, hem hocaların beklentilerini karşılamak hem de akademik gelişim için önemlidir. Literatürde bir boşluk tespit edip alternatif bir yanıt geliştiren lisans ya da yüksek lisans öğrencisi, akademik potansiyel açısından çok güçlü bir sinyal verir. Sınıf düzeyinin gerektirdiğinden bir adım fazlasını yapmak, ödevlerin ötesinde kalıcı bir iz bırakır.
Ayrıca, akademik kariyer sürecinizde ihtiyaç duyabileceğiniz güncel bilgileri, pratik ipuçlarını ve sektör gelişmelerini Instagram hesabımızdan düzenli olarak paylaşıyoruz. Araştırma metodolojileri, yayın süreçleri, akademik fırsatlar ve kariyer rehberliği konularında uzman görüşleri ve faydalı içerikler için bizi takip edebilirsiniz. https://instagram.com/akademiktrofficial
Tez düzenleme, akademik çeviri, veri analizi ve diğer hizmetlerimiz hakkında detaylı bilgi almak için iletişime geçin!